Plakat ewakuacyjny
Pośrodku stoi plakat z instrukcjami dla ludności na wypadek ewakuacji. Rysunki przekładają wielki kryzys na zrozumiałe działania.
Wędrowna wystawa muzealna
Czarnobyl.To, co pozostaje.
O Czarnobylu można mówić liczbami. Albo językiem rzeczy: futerału z przyrządem, odzieży ochronnej, gazety wydrukowanej przed awarią. Kilka z nich pokażemy tutaj. Z resztą warto spotkać się na żywo.
PRYPEĆ / DIABELSKI MŁYN / WSPÓŁCZESNE UJĘCIA VIDEO: TIMEPRO TV / PEXELS
ARCHIWUM / 1986
Zacznijmy od ludzi.
Siedem minut z 1986 roku. Na nagraniu z archiwum Suspilnego widać pracowników elektrowni, likwidatorów i górników. Ich praca pozostała na filmie.
Obejrzyj kronikę 1986 / 07:25 / SUSPILNE MEDIA ARCHIVE01 / WPROWADZENIE
Jedna data
nie wystarczy.
26 kwietnia 1986 roku awaria czwartego bloku elektrowni jądrowej w Czarnobylu zmieniła życie wielu ludzi. Odzież ochronna, przyrządy, drukowane świadectwa i prace artystyczne stoją na tej wystawie obok siebie. Każdy przedmiot nadaje tej dacie ludzki wymiar.
26041986
II / STRUKTURA EKSPOZYCJI
Wśród eksponatów muzeum
Siedem części kolekcji: od osobistych dokumentów po sprzęt stworzony dla ochrony ludzi. Tu widać jej różnorodność. Dalej przyjrzymy się wybranym przedmiotom z bliska.
01Międzynarodowe uznanie i bezpieczeństwo jądrowe
Oryginał listu wiceprezydenta USA Ala Gore’a do akademika Ołeksandra Klucznikowa, Bohatera Ukrainy; list z elektrowni Fukushima (Japonia, 2011); pełen zestaw przepustek likwidatora z lat 1986–2015 i osobiste odznaczenia Klucznikowa. Są tu także dokumenty profesora Walerija Szachowcowa, szefa sztabu operacyjnego elektrowni czarnobylskiej z ramienia Akademii Nauk Ukrainy, oraz certyfikowana śruba o wysokiej wytrzymałości z łuku Nowej Bezpiecznej Powłoki.
02Rzadkie monety i medale
Srebrne medale Narodowego Banku Ukrainy z prawdziwymi diamentami i naturalnymi rubinami; medal „20 lat elektrowni czarnobylskiej” projektu O. Kowiniewa w nakładzie 50 sztuk; eksperymentalna składana forma medalu „Sławutycz 1986/1991” z Mennicy Leningradzkiej. Do tego pełna kolorowa seria monet NBU „Czarnobyl. Odrodzenie” z fauną Strefy oraz limitowana srebrna moneta Niue „Czarnobyl. Tragedie ludzkości” z 2021 roku.
03Rok 1986 i codzienność likwidacji
Radzieckie i zagraniczne gazety oraz czasopisma z kwietnia i maja 1986 roku; porcelana z emblematami ze stołówki elektrowni; oryginalne talony na specjalne posiłki. Butelki wody mineralnej i wina Cabernet przypominają o codzienności likwidatorów w Strefie.
04Ochrona przed promieniowaniem — pracujący na dachu
Dozymetry ID-1 i DP-5 oraz kombinezony L-1 i OZK. Szczególne miejsce zajmują ciężkie, własnoręcznie wykonane ołowiane pancerze: likwidatorzy robili je z blach ołowianych, aby usuwać fragmenty grafitu z dachu trzeciego bloku.
05Film, dźwięk i interakcja
Filmy dokumentalne naukowców nakręcone pod sarkofagiem w czwartym bloku; limitowane, świecące w ciemności płyty winylowe „Dźwięki Czarnobyla”. Interaktywny symulator „Przycisk AZ-5” odtwarza odtajnione nagrania głosów dyspozytorów elektrowni i pierwszych zastępów straży pożarnej.
06Dziedzictwo kulturowe
Wielkoformatowa reprodukcja „Czarnobylskiej Madonny” z oryginalnym odręcznym autografem Iwana Marczuka; oryginał obrazu likwidatora Petra Jemca „Pora słowików”; kolorowe zdjęcie zniszczonego reaktora wykonane przez Jurija Kostenkę z helikoptera w pierwszych dniach po awarii; rzadki japoński album fotograficzny o wysiedlonych wsiach Strefy.
07Artefakt współczesnej wojny
Artystyczno-techniczny model wykonany ze zdekontaminowanych szczątków wrogiego drona Shahed-136 / Gierań-2, który podczas obecnej wojny uszkodził zewnętrzne elementy łuku Nowej Bezpiecznej Powłoki.
SZTAB OPERACYJNY / INSTALACJA PAMIĄTKOWA
Gabinet profesora Szachowcowa
Rekonstrukcja miejsca pracy Walerija Szachowcowa, szefa sztabu operacyjnego elektrowni czarnobylskiej z ramienia Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Dokumenty, mapa, łączność i przyrządy spotykają się na jednym biurku. Wybierz przedmiot i poznaj jego miejsce w tej historii.
Wybierz przedmiot na biurku
Legitymacja i rzeczy osobiste
Mała legitymacja nadaje tej historii konkretne imię. Karta muzealna określa legitymację likwidatora Szachowcowa i jego rzeczy osobiste jako oryginalne eksponaty.
Obejrzyj przedmioty z bliska ↗Walizka alarmowa
Za maszyną do pisania stoi otwarta walizka. Osobna strona pokazuje z bliska apteczkę, dokumenty, pieniądze, książeczkę oszczędnościową, obligacje i legitymację partyjną.
Obejrzyj walizkę i jej zawartość ↗Dokumenty i maszyna do pisania
Maszyna, kartki i teczki przywołują codzienne zapisywanie, sprawdzanie i przekazywanie informacji. Obok pomiarów zawsze były słowa na papierze.
Mapa i aparat
Mapa obwodu kijowskiego i aparat łączą dwa spojrzenia na teren. Karta opisuje także model specjalnego aparatu do zdjęć z pokładu śmigłowca Mi‑8.
Obejrzyj przedmioty z bliska ↗Łączność i przyrządy
Po prawej są telefon polowy i sprzęt pomiarowy. Karta wymienia telefon TA‑57, radiometr i ładowarkę do dozymetrów ID‑7 (ZD‑5).
Obejrzyj przedmioty z bliska ↗Zmienne światło
Lampa, zielone cyfry zegara, popielniczka i wazon tworzą kolejną warstwę sceny. Według karty ciepłe światło w sali zmienia się na UV, które ujawnia luminescencyjne szczegóły.
Obejrzyj przedmioty z bliska ↗Na obrazie widać ciepłe oświetlenie. Efekt UV instalacji będzie można zobaczyć na wystawie.
02 / OCHRONA
Ochrona.
Człowiek.
Dwie postacie, dwa zestawy wyposażenia. Wybierz gablotę i przyjrzyj się każdemu z nich.
01 / Lewa gablota
„Dachowy kot”
Wyposażenie używane do zbierania radioaktywnych odpadów z dachu reaktora.
Ochrona
- Ołowiana zbroja ochronna
- Gumowy fartuch
- Wojskowy kominiarkowy podhełmnik
- Ołowiany hełm ochronny
- Kombinezon przeciwchemiczny OZK-1
- Maska przeciwgazowa GP-5
Przyrządy
- Radiometr DP-11
- Stoper
02 / Prawa gablota
Dozymetrysta
Przyrządy pomiarowe, środki ochrony i przedmioty osobiste.
Pomiary
- Miernik promieniowania DP-5W z wysięgnikiem i sondą
- Dozymetr osobisty ID-1
Ochrona
- Półmaska U-2K
- Gogle ochrony chemicznej ZN-2
- Spodnie OZK-1 z ochraniaczami na obuwie
- Rękawice ochrony chemicznej
- Nakrycie głowy OKZK-D („legasowka”)
Przedmioty osobiste
- Wodoodporny radziecki zegarek oficerski
- Pas żołnierski
- Manierka żołnierska
- Odznaka Komsomołu
Wizualizacja na podstawie zdjęcia obiektu muzealnego 03 / POMIAR
Niewidzialne
da się zmierzyć.
Najpierw wzrok zatrzymuje się na wskazówce. Potem widać skalę, przełącznik, sondę i wytarty futerał. Wybierz punkt, by poznać funkcję każdego elementu.
04 / TECHNIKA W MINIATURZE
Tam, gdzie ludziom
groziło niebezpieczeństwo.
Dziecięce marzenie o kosmosie stoi obok maszyny, która pracowała przy zniszczonym reaktorze. Wybierz znacznik, by poznać każdą z nich.
Wizualizacja na podstawie zdjęcia muzealnej dioramyZ Księżyca na dach reaktora
Po lewej zabawka „Łunochod-2”, znana dzieciom pod koniec lat 70. Po prawej model STR-1. Jego konstruktorzy wykorzystali doświadczenia z programu pojazdów księżycowych, by usuwać radioaktywne szczątki tam, gdzie praca była niebezpieczna dla ludzi.
Zabawka „Łunochod-2”
Miniaturowa kopia radzieckiego pojazdu księżycowego. Takie zabawki stały kiedyś na sklepowych półkach; dziś ta jest częścią muzealnej opowieści.
Model robota STR-1
Przy budowie prawdziwego STR-1 wykorzystano rozwiązania podwozi pojazdów księżycowych. Sterowana zdalnie maszyna usuwała radioaktywne szczątki i oczyszczała dachy elektrowni.
Wizualizacja na podstawie zdjęcia modelu muzealnegoKabina jako osłona
KrAZ‑256B1‑030 nie był zwykłą wywrotką. Obok modelu pod szkłem leżą kula ze szkła ochronnego i próbka ołowiu. Wybierz jeden z przedmiotów.
Prawdziwy KrAZ‑256 w strefie czarnobylskiej, 2010. Ta ciężarówka ma zwykłą kabinę. Wersję specjalną z 1986 roku pokazuje archiwum fabryki.
IAEA / DANA SACCHETTI · CC BY-SA 2.0 ↗05 / ARCHIWUM
Pochód, któremu przyglądała się śmierć
„Pochód, któremu przyglądała się śmierć” opowiada o pierwszomajowej demonstracji na Chreszczatyku w Kijowie 1 maja 1986 roku, zaledwie pięć dni po awarii w Czarnobylu. W centrum gabloty leży autentyczne zaproszenie na trybunę rządową, a wokół niego zdjęcia i świąteczne pamiątki.
Wizualizacja wystawy na podstawie zbiorów muzeum 01 / 06
Miejsce na trybunie
Oryginalne zaproszenie na trybunę rządową jest cichym centrum wystawy. Nazwiska zasłonięto; znaczenie ma dokument i data.
Pełna historia i zdjęcieChreszczatyk w kadrze
Fotografie pokazują demonstrację pierwszomajową w Kijowie. Świąteczny tłum przeszedł przez centrum pięć dni po awarii.
Pełna historia i zdjęcieŚwięto w szczegółach
Chorągiewki, wstążki, znaczki, kieszonkowe kalendarzyki i pocztówki przypominają oficjalne obchody. Dziś ich jaskrawe kolory mają inne znaczenie.
Pełna historia i zdjęcieGazeta, dwie daty
Wizualizacja gabloty pokazuje pierwszą stronę z 1 maja. W zbiorach muzeum jest także numer Krasnogo Znamieni z 13 kwietnia 1986 roku: jego wezwanie na święto wydrukowano jeszcze przed awarią.
Pełna historia i zdjęcieWiadomość z klauzulą
Szyfrogram nr 398 z 1 maja 1986 roku informował Moskwę o sytuacji radiacyjnej. Przy świątecznych przedmiotach jego oszczędne słowa brzmią szczególnie mocno.
Pełna historia i zdjęcieGłos zza oceanu
Niepocztowy znaczek dobroczynny ukraińskiej diaspory, wydany w Detroit w 1987 roku. Postać Śmierci i słowo CHORNOBYL były polityczną odpowiedzią na katastrofę.
Pełna historia i zdjęcieODZEW MIĘDZYNARODOWY / 1991
Pierre Cardin. „Nigdy więcej”
Mały medal niesie słowa w kilku językach i pamięć, która dotarła daleko poza Czarnobyl. Obok są fotografie Pierre’a Cardina i jego autograf.
01Medal „Nigdy więcej”
1986 i 1991. Czarnobyl oraz wezwanie, by tragedia się nie powtórzyła, zapisano w kilku językach.
Zobacz pełną historię ↗02Przy elektrowni
Archiwalne zdjęcie pokazuje Pierre’a Cardina w pobliżu elektrowni czarnobylskiej.
Zobacz pełną historię ↗03Pierre Cardin i babcie z Prypeci
Znana fotografia przedstawia Pierre’a Cardina siedzącego obok babć z Prypeci.
Zobacz pełną historię ↗04Autograf i dokument
CODZIENNOŚĆ / STOŁÓWKA ELEKTROWNI
Naczynia ze znakiem elektrowni
W tak wielkiej historii łatwo przeoczyć zwyczajny obiad. Muzeum przechowuje porcelanę ze stołówki elektrowni w Czarnobylu. Czerwony znak na białym tle przypomina o ludziach, dla których elektrownia była miejscem codziennej pracy.
01Znak elektrowni
Na talerzach i mniejszych przedmiotach z porcelany widać czerwony emblemat. Z bliska ten szczegół mówi o miejscu ich używania więcej niż scenografia.
02Porcelana z Korostenia
Naczynia wyprodukowała Korosteńska Fabryka Porcelany. Ważny jest zarówno znak wytwórni, jak i same przedmioty: przypominają o codziennym życiu elektrowni.
06 / INSTALACJA ARTYSTYCZNA
Wieczór.
Dzień 25.
Telefon, lampa, zegar i telewizor. Kalendarz pokazuje 25. W instalacji „Ostatnia noc Prypeci” jutro wciąż wygląda na zwyczajny dzień.
Instalacja artystyczna · wizualizacja na podstawie jej zdjęciaTELEFONLAMPA25 KWIETNIAZEGARTELEWIZOR
07 / SZTUKA I DŹWIĘK
Pamięć nie mieści się w archiwum.
Maski chwytają zielone światło. Na wystawie gramofon odtworzy Dźwięki Czarnobyla. Tutaj pamięć zyskuje kształt, kolor i głos, którego można posłuchać na miejscu.
SZTUKA / ŚWIATŁO I ZAPACH
Jeden obraz. Dwa światy.
„Ukraina. Czarnobyl. Odrodzenie” Julii Czemerys ma dwa oblicza. W świetle widać kwitnące drzewo. W ciemności pojawiają się świecące gałęzie i zarys elektrowni. Zmień oświetlenie, by zobaczyć przemianę.
Zapach, którego ekran nie przekaże
Obok obrazu stoją flakony zapachu Czarnobyla stworzonego przez perfumiarza Jewhena Łazorczuka. Na wystawie będzie można zobaczyć oba oblicza pracy i poczuć jej zapach.
Zdjęcia obrazu udostępniło muzeum; flakony zwizualizowano na podstawie fotografiiINNE SPOJRZENIE / IWAN MARCZUK
Czarnobylska Madonna
Obok obrazu zmieniającego się w ciemności pojawia się zupełnie inny język. W pracy Iwana Marczuka twarz i dłonie wyłaniają się z gęstej plątaniny linii. Otwórz cztery detale, by przyjrzeć się dziełu.
01Spojrzenie
Twarz nie pojawia się od razu. Zdaje się wyłaniać z mroku i cienkich linii.
02Dłonie
Dłonie przy twarzy to jeden z najmocniejszych gestów kompozycji. Z bliska zatrzymują wzrok.
03Splot
Gęste, przecinające się kreski wypełniają niemal całą powierzchnię. Z daleka tworzą obraz, z bliska są śladami osobnych ruchów dłoni.
04Autograf
Obok obrazu znajduje się autograf Iwana Marczuka. Otwórz ten punkt, by obejrzeć podpis na materiale przekazanym przez muzeum.
Otwórz obraz w pełnym rozmiarze ↗
WYSTAWA W DRODZE
Przywieziemy tę historię do was.
Na ekranie widać kształt przedmiotu. Na żywo można poczuć jego rozmiar, materiał i ciszę między eksponatami. Wystawa odwiedzi miasta i kraje; daty kolejnych spotkań pojawią się tutaj.
DO ZOBACZENIA TAM, GDZIE MOŻNA PODEJŚĆ BLIŻEJ01 — 03 / Trzy instalacje
Wybierz część sali i przyjrzyj się eksponatom.01Pręt grafitowy
01 / Trzy instalacje
Pręt grafitowy
Niewielki pręt grafitowy stoi w osobnej szklanej gablocie. Z bliska widać nierówne krawędzie i fakturę jego powierzchni.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektu02Replika przycisku AZ‑5
02 / Trzy instalacje
Replika przycisku AZ‑5
Osobny postument kieruje uwagę na jeden ruch dłoni. To replika; naciśnięcie na stronie uruchamia pierwszą minutę dostarczonego filmu z dźwiękiem.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektuPo naciśnięciu YouTube odtwarza pierwszą minutę. Muzeum nie potwierdziło autentyczności nagrania w filmie.
Otwórz oryginalny film w YouTube ↗03Sześć medali i monet
Sześć medali i monet
Sześć przedmiotów stoi w pudełkach na dolnej półce; za nimi wiszą zdjęcia Czarnobyla i Prypeci: medal likwidatora, dwie części „Sławutycza”, dwa medale z 25. rocznicy i moneta z Niue.
01Medal likwidatora
Medal dla uczestników likwidacji skutków awarii elektrowni w Czarnobylu. Na błękitnym polu promienie oznaczone α, β i γ przenikają czerwoną kroplę krwi. Symbolizują promieniowanie alfa, beta i gamma.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektu02Dwuczęściowy medal „Sławutycz”
Dwie części jednego medalu leżą w osobnych drewnianych pudełkach wyłożonych czerwonym aksamitem. Po lewej stronie widać relief liści, po prawej napis „Sławutycz” i datę „1986”.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektu0325 lat pamięci · dwa medale
Dwa srebrne medale upamiętniają 25. rocznicę Czarnobyla: jeden zdobi diament, drugi jest pozłacany i ozdobiony rubinem. Wspólne zdjęcie pozwala je porównać.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektu04Niue · Human Tragedies, 2021
Srebrna moneta pamiątkowa z Niue z 2021 roku. Relief przedstawia elektrownię i ludzi w strojach ochronnych.
Wizualizacja wystawy na podstawie zdjęcia obiektu
01 / PO AWARII / INŻYNIERIA
Dwie osłony. Jedna odpowiedzialność.
Pierwszy sarkofag osłonił zniszczony reaktor w 1986 roku. Trzy dekady później przykrył go nowy stalowy łuk. Za oboma stoją ludzie i precyzja każdego połączenia.
Omar David Sandoval Sida / Wikimedia CommonsCC BY-SA 4.0
NOVARKA / ChNPP NFC / 2016 
Zdjęcie eksponatu · Otwórz zdjęcie w pełnym rozmiarze ↗
Zdjęcie eksponatu · Otwórz zdjęcie w pełnym rozmiarze ↗ 02 / Zdjęcie eksponatu
Śruba Nowej Bezpiecznej Osłony
Autentyczna śruba montażowa łuku na muzealnym stojaku. Konstrukcję złożono z dala od reaktora i nasunięto na blok 4 w 2016 roku.
011986 · pierwsza osłona+
Po awarii nad resztkami bloku 4 wzniesiono ochronną konstrukcję. Odbiór podpisano 30 listopada 1986 roku.
022016 · przesunięcie łuku+
Nową osłonę montowano z dala od reaktora, ograniczając narażenie pracowników. W listopadzie 2016 roku nasunięto ją na miejsce.
032019 · przekazanie Ukrainie+
Po uszczelnieniu i testach łuk uruchomiono i przekazano Ukrainie. Umożliwia także przyszły demontaż niestabilnych elementów.
FILM / EBRD / 2019
Zobacz, jak zbudowano łuk
Film EBOR · po angielsku · uruchamiany na żądanie
EBRD / Źródło ↗02 / STREFA / FOTOKRONIKA
Prypeć. Miasto po wyjeździe mieszkańców.
Pięćdziesiąt zdjęć pustych ulic, wnętrz i porzuconych pojazdów w strefie wykluczenia. Powstały w latach 2018–2021; przy każdym podano rok wykonania.
Zdjęcie
03 / STREFA / DZIKA PRZYRODA
Gdy ludzie odeszli, wróciły zwierzęta.
Strefa wykluczenia pozostaje obszarem ograniczonego dostępu i skażenia. Rezerwat monitoruje konie Przewalskiego, rysie i łosie. Trzy monety ze zbiorów muzeum opowiadają o nich.
Pięćdziesiąt zdjęć zwierząt, lasów i zieleni wracającej na ulice Prypeci.
01 / Zdjęcie eksponatu
Koń Przewalskiego
W rezerwacie obserwuje się kilka stad. Moneta i broszura pokazują zwierzę oraz jego powrót.
Otwórz zdjęcie w pełnym rozmiarze ↗
02 / Zdjęcie eksponatu
Ryś euroazjatycki
Rzadki, skryty drapieżnik jest rejestrowany między innymi przez fotopułapki.
Otwórz zdjęcie w pełnym rozmiarze ↗
03 / Zdjęcie eksponatu
Łoś europejski
Jeden z największych roślinożerców rezerwatu; jego ślady pomagają badać zmiany ekosystemu.
Otwórz zdjęcie w pełnym rozmiarze ↗
04 / ŁUK / 14.02.2025
Osłona, która sama wymaga ochrony.
14 lutego 2025 roku rosyjski dron uderzył w Nową Bezpieczną Osłonę. Uszkodził poszycie i część systemów. Zdjęcie elektrowni pokazuje miejsce uderzenia; monitoring nie wykazał przekroczenia poziomów kontrolnych.
01Uderzenie+
Przebite zostały warstwy zewnętrzna i wewnętrzna. Pożar utrudnił naprawy.
02Dlaczego to ważne+
Łuk zatrzymuje pył promieniotwórczy i umożliwia prace przy starym sarkofagu. Obie funkcje ucierpiały.
03Co dalej+
Elektrownia, MAEA i partnerzy międzynarodowi oceniają szkody i przygotowują naprawy.
